De Edinburgh Vaults uitgelegd

Ik groeide op aan Blackfriars Street, twee closes bergopwaarts van de deuren aan Niddry Street, en ik tapte drie studentenjaren bier in een bar aan de Cowgate die in een van de bogen van de South Bridge is gebouwd. Ik dweilde een vloer die in 1799 iemands kelder was. Dus laat me zeggen wat de aanbiedingen nooit helemaal zeggen: er is geen deur.

Geen bezoekerscentrum, geen loket, geen bord met openingstijden. De kamers zijn privé, onverlicht en afgesloten, achter deuren in trappenhuizen van huurhuizen en kroegkelders, en ze gaan open wanneer een gids ze voor een geboekte groep ontgrendelt. De vraag is dus nooit welk ticket je koopt. Het is in welke kelder je wilt staan, en hoeveel theater je bovenop de geschiedenis wilt.

Waarom er kamers in een brug zitten

De bouw van de South Bridge begon in augustus 1785 en de brug ging open in 1788: 19 stenen bogen die een weg droegen van iets meer dan duizend voet over de vallei, op het hoogste punt 31 voet boven de grond. Alleen de boog over de Cowgate is nu nog zichtbaar. Langs de andere 18 werden vrijwel meteen huurhuizen gebouwd, en daarom denken de meeste mensen dat ze over een gewone weg met winkels lopen.

De ruimtes in en onder de bogen, ongeveer 120 in totaal, werden opslagruimtes en werkplaatsen voor de herbergen, schoenmakers, messenmakers, smelters en hoedenmakers erboven. Ze lopen uiteen van ongeveer 2 vierkante meter, wat een kast is, tot ongeveer 40, een ruimte waarin je een wake zou kunnen houden.

Waarom niemand bleef

Het geld raakte op voordat de waterdichting erin kwam, dus de kamers lekten vanaf de dag dat de weg openging. Al in 1795 begon het verlaten, en in de jaren 1820 waren de bedrijven vertrokken, verdreven door het vocht en de slechte lucht. De armsten van de Old Town trokken erachteraan in, onder wie Ierse en Highland-nieuwkomers, levend zonder zonlicht, zonder stromend water, zonder sanitair en met lampen op visolie. Archeologisch bewijs plaatst er mensen tot rond 1860.

Daarna werden de kamers afgesloten en vergeten tot 1985. Norrie Rowan wordt gezien als de ontdekker; hij en zijn zoon groeven in de jaren '90 honderden tonnen puin weg. De vondsten waren geen schatten. Het waren duizenden oesterschelpen, het goedkope eten van die tijd, samen met kleipijpen, knopen, kapotte medicijnflesjes en kinderspeelgoed. Dat laatste blijft me bij.

Twee ondergrondse werelden, en mensen boeken de verkeerde

Dit is de fout die ik het vaakst zie. De South Bridge-gewelven, betreden vanaf de kant van Niddry Street, en de Blair Street-gewelven heten allebei de Edinburgh Vaults en liggen allebei onder hetzelfde brugcomplex, maar het zijn niet dezelfde ruimtes. Verschillende aanbieders beheren ze, je gaat binnen vanaf verschillende straten, en met een ticket voor de ene kom je niet in de andere.

Blair Street heeft het kleine museum, de voorwerpen die je mag vasthouden, de korte film en de audioapparaten waarmee je de gids in een stenen ruimte kunt verstaan. De South Bridge-kant heeft de grootste en langstlopende spooktours, in bewust kale ruimtes. Geen van beide is beter. Ze beantwoorden verschillende vragen.

De Close is iets heel anders

The Real Mary King’s Close wordt voortdurend in dit gesprek betrokken, en dat zou niet moeten. Het is een straat met 17e-eeuwse huizen, bewaard onder de Royal Mile bij de City Chambers, deels gesloopt en overbouwd in plaats van aan het vocht prijsgegeven. Het heeft zijn eigen aanbieder, zijn eigen openingstijden en zijn eigen ticket, en het zit in geen enkele tour op deze site. Het is ook veel gelikter, met gereconstrueerde kamers en aankleding. Wil je een museum, dan wil je de Close. Wil je in het donker in een lege stenen ruimte staan, dan wil je de gewelven.

Hoe een uur daar beneden echt is

Je verzamelt op de Royal Mile, bij 300 Lawnmarket bij de rode telefooncel of bij het Mercat Cross bij St Giles’. Eerst is er een wandeling door de closes, en daar verdient een goede gids zijn brood. Dan een deur, een stap van twee voet bij de ingang van de South Bridge, en een wenteltrap naar beneden met binnen nog meer treden. Vloeren kunnen nat zijn, en het telefoonbereik valt weg.

Ondergronds is het koel en vochtig, in juli net zo als in januari, en het licht blijft bewust laag. De ruimtes zijn kaal, het deel waarvoor mensen niet worden gewaarschuwd: je luistert naar iemand die beschrijft wat een bakstenen kamer ooit bevatte. Als de gids goed is, vult de ruimte zich om je heen. Als de gids te laat is en boven een vrijgezellenfeest uit schreeuwt, is het een kelder.

Hoe kies je tussen de zes

Begin bij je knieën, niet bij het thema. Alle vijf de ondergrondse tours hebben een wenteltrap, dus geen ervan is stapvrij; sluit dat je uit, dan blijft de wandeling heksen en geschiedenis de hele tijd op straat en is die de best beoordeelde van de zes. Dan de minimumleeftijd, die loopt van 5+ tot een strikte 18+ bij de paranormale tour. Pas daarna de smaak: geschiedenis met voorwerpen bij de geschiedenistour door Blair Street, sfeer en een drankje bij kaarslicht bij de avondtour met whisky, kerkhof én gewelven bij de kerkhoftour, of de kortste en meest geboekte route bij de South Bridge-vlaggenschiptour.

Nog twee praktische dingen om af te sluiten. Boek eerder voor een vrijdag- of zaterdagavond dan voor een dinsdagmiddag, en nog eerder in augustus. En lees wat de aanbieding over theater zegt voordat je betaalt: het verschil tussen geschiedenis met grappen en iemand die je laat schrikken is een keuze van de aanbieder, duidelijk vermeld, en het bepaalt of je tevreden of geïrriteerd weer boven komt. Alle zes, vergeleken.

Klaar om naar beneden te gaan?

De meest geboekte van de zes is de South Bridge-wandeling van een uur. Wil je in plaats daarvan het museum, de artefacten en de audioapparaten, lees dan wat de Blair Street-gewelven zijn, en als trappen het probleem zijn, is de toegankelijkheidspagina de eerlijke.

Veelgestelde vragen